09/08/2026
Για μεγάλο διάστημα κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Μεσόγειος θεωρούνταν περιφερειακή περιοχή: μια περιοχή με μεγάλη κυκλοφορία αλλά χωρίς στρατηγική βαρύτητα. Περιλάμβανε σημαντικά εμπορικά κανάλια και ακμάζουσες οικονομίες με μεγάλες τουριστικές ευκαιρίες, αλλά σπάνια ήταν προτεραιότητα για τη Δύση, δεδομένων των πιο αιματηρών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και την Ασία. Το όνομά της, Μεσόγειος, κυριολεκτικά, μεταφράζεται από τα Λατινικά ως η θάλασσα «στη μέση της Γης» και αντικατοπτρίζει την ιστορική σημασία της περιοχής στους αρχαίους πολιτισμούς, καθώς και αναδεικνύει την κάπως ξεχασμένη κεντρική της θέση στην παγκόσμια ισχύ, γράφει η Ελληνίδα Δικηγόρος Ξένων Άμεσων Επενδύσεων και Επενδυτικής Μετανάστευσης, Χριστίνα Γεωργάκη.
Σήμερα, ίσως και να είναι η πιο σημαντική γεωστρατηγική περιοχή στον πλανήτη.
Πρώτα τα αυταπόδεικτα: Η Ουκρανία, με το μόνο λιμάνι της Ρωσίας, το οποίο λειτουργεί όλο τον χρόνο, έχει υπογραμμίσει το πόσο απαραίτητη είναι η θαλάσσια οδός της Ερυθράς Θάλασσας ως σανίδα σωτηρίας για το εμπόριο φυσικών πόρων και όπλων των δύο χωρών, αμφότερα βομβαρδισμένα από επιθέσεις με drone. Η πρόσφατη διακοπή των ρωσικών μεταφορών μέσω της Αζοφικής Θάλασσας αναμένεται να επηρεάσει το ένα τέταρτο της εξαγωγής σιτηρών της χώρας και η αδυναμία του μεγαλύτερου εξαγωγέα σιτηρών του κόσμου να μετακινήσει το εμπόρευμά του με ευκολία κατά την περίοδο του θερισμού έχει ήδη οδηγήσει σε ραγδαία άνοδο των τιμών των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης επί σιτηρών.
Αν τα ναυτικά μπλόκα της Ουκρανίας και του Ιράν έχουν προσφέρει κάποιο μάθημα στην Ευρώπη, είναι πως οι διενέξεις σπάνια περιορίζονται εντός εθνικών συνόρων. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου στη Συρία, η Ρωσία ήταν ίσως η πρώτη που αναγνώρισε τις πιθανότητες που είχε η διαμάχη να ταράξει τις ισορροπίες δυνάμεων στη Μεσόγειο και ίδρυσε την Αεροπορική Βάση Χμεϊμίμ στη χώρα, σε συνεργασία με τον τότε Πρόεδρο, Άσαντ. Η Ρωσία δεν είναι μόνη: εξωτερικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και των κρατών του Κόλπου, αναζητούν ολοένα και περισσότερη δύναμη στη Μεσόγειο, καθώς η στρατηγική της σημασία αυξάνεται. Η Μεσόγειος έχει μετατραπεί σε στρατιωτικό σημείο συγκέντρωσης δυνάμεων, καθώς και σε κρίσιμη στρατηγική προτεραιότητα.
Ακόμη και η Κίνα το αναγνωρίζει αυτό. Ειδικότερα, οι επενδύσεις της, μέσω της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», αντιπροσωπεύουν μια τεράστια εισροή οικονομικών κεφαλαίων σε ολόκληρη την περιοχή, μέσω έργων όπως το λιμάνι του Πειραιά στην Ελλάδα, καθώς και μέσω ναυτιλιακών συνεργασιών στην Ιταλία και στην περιοχή της Διώρυγας του Σουέζ. Αυτές οι επενδύσεις είναι ευπρόσδεκτες σε ραγδαία αναπτυσσόμενες οικονομίες, όμως έρχονται με το ρίσκο της πολιτικής εξάρτησης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μείνει κάπως πίσω σε ευέλικτες μεσογειακές επενδύσεις και οφείλει να διευθετήσει αυτήν την έλλειψη επενδύσεων για να αξιοποιήσει πλήρως τη δική της ήπια ισχύ στην περιοχή.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μείνει κάπως πίσω σε ευέλικτες μεσογειακές επενδύσεις και οφείλει να διευθετήσει αυτήν την έλλειψη επενδύσεων για να αξιοποιήσει πλήρως τη δική της ήπια ισχύ στην περιοχή.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο απειλών, η νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ έχει ανακτήσει στρατηγική σημασία, σε βαθμό που είχε να παρατηρηθεί εδώ και δεκαετίες. Το ΝΑΤΟ επιδιώκει να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της περιοχής απέναντι στις συγκρούσεις και στις περαιτέρω διαταραχές του εμπορίου και έχει υπογράψει το «Readiness Action Plan» στην Ουαλία το 2014, με τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Ελλάδα να παίζουν καίριο ρόλο, δεδομένης της σημασίας των χωρών αυτών ως βασικών εταίρων στην Ανατολική Μεσόγειο. Αεροπορικές βάσεις και λιμάνια, όπως η βάση της Σούδας στην Κρήτη είναι κομβικά για την αντιμετώπιση της ρωσικής επιρροής. Το ΝΑΤΟ έχει επίσης αναβαθμίσει τις περιπολίες στην περιοχή, παρακολουθώντας υποβρύχια και τον ρωσικό σκιώδη στόλο. Από στρατιωτικής άποψης τουλάχιστον, οι δυτικές δυνάμεις δίνουν στην περιοχή την προσοχή που της αξίζει.
Σε αυτό το εξελισσόμενο στρατηγικό τοπίο, η Ελλάδα και άλλες μεσογειακές χώρες καταλαμβάνουν μια μοναδικά πολύτιμη θέση. Η Μεσόγειος έχει γίνει ένα απαραίτητο κέντρο για την επιμελητεία, τις ναυτικές επιχειρήσεις και την τοπική διπλωματία του ΝΑΤΟ. Με το κέντρο βάρους της γεωπολιτικής να μετατοπίζεται νοτιότερα, η μελλοντική θέση της Δύσης στη Μεσόγειο θα βασίζεται ολοένα και περισσότερο όχι μόνο στις στρατιωτικές δυνατότητες, αλλά και σε αξιόπιστους συνεργάτες στην περιοχή, οι οποίοι θα έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν σταθερότητα. Η Ελλάδα είναι σε καλή θέση για να είναι ένας από αυτούς, αλλά χρειάζεται πλήρη στήριξη από δυτικούς στρατηγικούς συνεργάτες για να μπορέσει πράγματι να ανταποκριθεί.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο eureporter.